گنجینه نقاشی‌های قهوه‌خانه‌ای

روایتی بی پیرایه از حماسه و باور

ادامه مطالعه

روایتی بی پیرایه از حماسه و باور

نقاشی قهوه‌خانه‌ای، هنری برخاسته از دل مردم، آینه‌ای است که باورها، آرزوها و داستان‌های این سرزمین را بی‌‌پیرایه و بی‌تکلف بازمی‌تاباند. این شیوه از نقاشی، که در اواخر دوره‌ی قاجار و اوایل دوره‌ی پهلوی به اوج خود رسید، بر پایه‌ی روایت‌های حماسی، مذهبی و بزمی شکل گرفت و در مکان‌هایی چون قهوه‌خانه‌ها، زورخانه‌ها، تکیه‌ها و حسینیه‌ها جان گرفت. در این شیوه، اصول مرسوم نقاشی همچون سایه‌روشن و جزئیات دقیق کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد. تصاویر ساده و صریح هستند و گاه زمان و مکان در آن‌ها معنای مرسوم خود را از دست می‌دهد و با تصورات و باورهای مردم منطبق می‌شود. این ویژگی‌ها، نقاشی قهوه‌خانه‌ای را به منبعی ارزشمند برای مطالعه‌ی جامعه‌شناسی و درک عمیق‌تر از باورها و اعتقادات ایرانیان در دوره‌ی معاصر تبدیل کرده‌است. هنر نقاشی قهوه‌خانه‌ای را می‌توان کارگاه آموزش مردم‌شناسی، هنر، باور، مبارزه و ادبیات دانست که نقال یا درویش همه این مضامین را در یک پرده به مخاطبان انتقال می‌دهد.

برخی از آثار شاخص گنجینه

فتح خیبر

تابلوی «فتح خیبر» اثر استاد مصطفی حمیدی، در سال ۱۳۷۸ خورشیدی به شیوه‌ی نقاشی قهوه‌خانه‌ای و با فن رنگ روغن با ابعاد ۸۰ در ۸۸ سانتی متر خلق شده‌است. این اثر نفیس، رویداد فتح خیبر به دست مبارک حضرت علی‌ (ع) را با بیانی پرشور و پراحساس به تصویر می‌کشد. این اثر در ابعاد ۱۱۲ در ۸۱ سانتی‌متر ترسیم‌شده‌است.

فتح هندوستان

تابلوی «فتح هندوستان» اثر استاد رضا حمیدی، در شیوه‌ی نقاشی قهوه‌خانه‌ای، یک رویداد تاریخی و حماسی را به زبانی ساده، روان و پراحساس بازگو می‌کند. در این اثر، رنگ‌های گرم و زنده، حرکت دلیرانهٔ رزم‌آوران و پرداخت استادانهٔ ریزه‌کاری‌ها و جزییات به چشم می‌خورد. استاد رضا حمیدی با تکیه بر سنت ایرانی نقاشی قهوه‌خانه‌ای، داستانی باشکوه و پهلوانی را با برجسته کردن هویت ایرانی به تصویر کشیده و بیننده را به میانه‌ی داستانی شورانگیز و قهرمانانه می‌کشاند. این اثر در ابعاد ۱۳۵ در ۹۵ سانتی متر طراحی شده‌است.

رستم و سهراب

تابلوی «رستم و سهراب» با ابعاد ۲۵۰ در ۱۶۰ سانتی‌متر اثر منصور وفایی است که در سال ۱۳۷۸ خورشیدی و به سفارش هادی سیف، پژوهشگر هنر، خلق شده‌است. این اثر در سبک نقاشی قهوه‌خانه‌ای اجرا شده‌است، با این تفاوت که هنرمند از عمق میدان به شیوه‌ی فرنگی بهره گرفته‌است؛ بدین معنا که عناصر و مناظر در دوردست، کوچک‌تر و عقب‌نشسته‌تر تصویر شده‌اند.

در جلوی تابلو، لحظه‌ی رویارویی رستم و سهراب به چشم می‌خورد و در پس‌زمینه، سپاهی عظیم تا دوردست امتداد یافته‌است. با وجود آن‌که صحنه، روایتی از رزم را به تصویر می‌کشد، اثر بیش از آن‌که حامل حال‌وهوای اندوه باشد، جلوه‌ای از رهایی و آسودگی را القا می‌کند.

در مجموعه موزه دکتر حسن حبیبی نقاشی‌های قهوه‌خانه‌ای استادان به‌نام این مکتب نقاشی ایرانی دیده‌می‌شود. آثاری که بخش قابل توجهی از آن‌ها در نتیجه حمایت دکتر حبیبی از نقاشان این حوزه به واسطه سفارش و تشویق ایشان به خلق آثار جدید شکل گرفته‌اند. این حمایت سبب شد برخی از هنرمندان بار دیگر به نقاشی بپردازند و بدین ترتیب این شیوه هنری بار دیگر شکل بگیرد و تداوم یابد. این مجموعه شامل آثار هنرمندانی چون فتح‌الله قوللرآغاسی، محمد مدبر، حسین همدانی، اسمعیل‌زاده، گداعلی، بولکی‌فر، خاندان حمیدی و خلیلی است، که امروزه در معرض دید علاقه‌مندان قرار دارد.

مذهب عاشورایی

۶ اثر

حماسی، رزمی

۶ اثر

خیالی

۱ اثر