گنجینه نقاشی‌های پشت‌شیشه‌ای

جادوی رنگ و نور بر شیشه

ادامه مطالعه

جادوی رنگ و نور بر شیشه

نقاشی پشت‌شیشه از جمله هنرهای چشم‌نواز و ظریف ایرانی است که جلوه‌ای خاص از ذوق و خلاقیت هنرمندان این سرزمین را به نمایش می‌گذارد. نمونه‌های درخشانی از این هنر در دوره‌ی صفویه در ایران پدید آمد و در دوره‌ی زندیه به‌تدریج رواج بیشتری یافت. با این حال، اوج شکوفایی و گسترش واقعی آن را باید در دوره‌ی قاجار جست‌وجو کرد. در دوران مشروطه، نقاشی پشت‌شیشه روح و رنگی تازه به خود گرفت و بیش از پیش به سوی مضامین مردمی و مذهبی گرایش پیدا کرد، اما با رونق یافتن نقاشی مدرن در ایران، این هنر به‌تدریج به حاشیه رفت و امروزه تنها هنرمندان معدودی در این عرصه به فعالیت مشغول‌اند.

برخی از آثار شاخص گنجینه

شمایل حضرت ابوالفضل (ع)

در میان آثار نقاشی پشت‌ شیشه‌ی ایرانی، مضامین مذهبی جایگاهی ویژه دارند و در این میان، روایت‌های عاشورایی محبوب‌ترین موضوع به‌شمار می‌آیند. از این رو، این هنر در میان مردم کوچه و بازار، صاحبان قهوه‌خانه‌ها و متولیان امامزاده‌ها و تکایا، طرفداران فراوانی داشته‌است. این آثار، افزون بر ارزش‌های زیبایی‌شناختی، آیینه‌ای از باورها، آیین‌ها و هویت فرهنگی مردم ایران در گذر تاریخ به‌شمار می‌روند. از نمونه‌های شاخص این هنر می‌توان به تابلویی با ابعاد ۴۹ در ۲۹ سانتی‌متر، منسوب به هنرمندی با نام «گیلانی» اشاره کرد که به شیوه‌ی نقاشی قهوه‌خانه‌ای اجرا شده و مجموعه‌ای از روایت‌های عاشورایی و باورهای مذهبی را در خود گرد آورده‌است.

بازار رشت

اثر «بازار رشت»، با ابعاد ۳۹ در۵۲ سانتی‌متر، از نمونه‌های برجسته‌ی نقاشی پشت‌ شیشه در مجموعه‌ی دکتر حسن حبیبی به‌شمار می‌آید و از نظر ساختار، محتوا و رویکرد هنری، جایگاهی ویژه در میان آثار هم‌دوره‌ی خود دارد. رضا حمیدی، از هنرمندان توانمند نقاشی، توانسته است در این اثر با وجود پیچیدگی‌های فراوان، سایه‌روشن‌ها، عمق میدان و زوایا را به‌گونه‌ای استادانه به تصویر بکشد. پرداختن به زندگی روزمره مردم و نمایش شور و حال بازار رشت، حس مردمی و بومی را به‌خوبی القاء می‌کند.

بازار زمستانی

این اثر با ابعاد ۴۰ در ۵۰ سانتی‌متر زندگی روزمره مردم روستایی را در یک روز زمستانی نشان می‌دهد. در متن اثر شاهد حضور تعدادی از روستاییان اهل کرواسی هستیم که در حال تعامل با یکدیگر هستند و در پیرامون آن تا دوردست خانه‌های روستایی پوشیده از برف همراه با درختان بدون برگ و پرندگان و آسمان آبی را مشاهده می‌کنیم. چنین ترکیب‌بندی حتی روی کاغذ نیز دشوار است چه برسد بر پشت شیشه اما هنرمند اثر (زِلیکو سِلْس) به خوبی توانسته این کار را انجام دهد. سلس نقاش نایو اهل کرواسی است که از دهه‌ ۱۹۹۰ تا دهه ۲۰۱۰ با شیوه پشت‌ شیشه شناخته شد و ادامه‌دهنده سنت «مکتب هِلِژو» در هنر نایو کرواسی محسوب می‌شود. مکتبی که با هدف نمایش صمیمانه زندگی روستایی کرواسی و شیوه پشت‌ شیشه در روستای هلبین شمال کرواسی پا گرفت. او بیشتر به تصویر زندگی روستایی، جشن‌ها، زمستان‌های شمال کرواسی و روابط انسانی می‌پردازد و در آثارش از رنگ‌های شفاف، عمق میدان ساده و فضای قدیمی بهره می‌گیرد. آثار سلس معمولاً در گالری‌های محلی کرواسی، مجموعه‌های خصوصی در زاگرب، وارازدین و اسلوونی، و برخی نمایشگاه‌های هنر نایو اروپای شرقی دیده می‌شود. امضای او در ترکیب‌بندی‌های شلوغ اما منظم، چهره‌های ساده‌سازی‌شده و آسمان‌های لطیف و گرادیانی مشخص است. او در میان دوستداران هنر نایو به‌عنوان هنرمندی شناخته می‌شود که فضای صمیمی و جمعی روستا را با بیانی شاعرانه جاودانه می‌کند.

اکنون در موزه دکتر حبیبی مجموعه بی‌نظیری از آثار نقاشی پشت‌ شیشه نگهداری می‌شود که شامل آثار خاص از دوره‌های تاریخی و معاصر و جهان با مضامین مذهبی، ملی، رزمی، بزمی و گل ومرغ است. هدف مؤسس از جمع‌آوری این مجموعه تطابق ظرافت میان نقاشی پشت‌ شیشه و نمایش سیر شکل‌گیری این هنر بوده‌است.

مذهبی، عاشورایی

۳ اثر

حماسی، رزمی

۳ اثر

خیالی

۱ اثر