گنجینه پارچه و هنر نساجی

جلوه‌های هنر نساجی در گذر زمان

ادامه مطالعه

جلوه‌های هنر نساجی در گذر زمان

هنر نساجی و پارچه‌بافی از کهن‌ترین صنایع و هنرهای بشریت است. این هنر در ایران به عنوان سرزمینی که نخستین تمدن‌های بشری در آن شکل گرفته، قدمتی چند هزارساله دارد. با ورود اقوام آریایی به فلات ایران به ویژه در دوره‌های ماد و هخامنشیان به تکامل می‌رسد. کشفیات باستان‌شناسی در شوش و همدان بیانگر این رونق است. این هنر در دوران ساسانیان نیز از رونق برخوردار بود. پس از اسلام، در دوران سامانیان و ایلخانیان صنعت پارچه‌بافی پیشرفت فراوان داشت و در دوره‌ی صفویه به اوج شکوفایی خود رسید. چنانچه برخی از صاحبنظران این دوران را درخشان‌ترین دوره‌ی صنعت نساجی در ایران می‌دانند. در این دوره در شهرهای اصفهان و یزد کارگاه‌های پارچه‌بافی فراوانی وجود داشته‌است و تولیدات آنها به کشورهای اروپایی صادر می‌شد. با روی کار آمدن سلسله افشاریه و زندیه ابریشم‌بافی جای خود را به پارچه‌بافی زربفت داد در ابتدای دوره‌ی قاجار اگرچه در شهرهای اصفهان و یزد و کرمان پارچه‌های خاص بافته شد ولی همزمان با واردات پارچه‌های خارجی از اروپا و هندوستان هنر نساجی و پارچه‌بافی ایرانی همچون بسیاری از صنایع دستی دیگر تحت‌الشعاع قرار گرفت و دچار انحطاط شد.

برخی از آثار شاخص گنجینه

قطعه‌ای از پرده‌ی خانه‌ی خدا

در میان آثار این مجموعه، یکی از شاخص‌ترین و چشمگیرترین اثر، قطعه‌ای از پرده‌ی خانه‌ی خدا با ابعاد ۴۰ در ۳۰ سانتی‌متر است که در سال ۱۴۰۸ هجری قمری از سوی امیر عبدالله، پادشاه عربستان به دکتر حسن حبیبی اهدا شد. این پرده‌ی نفیس با هنر ملیله‌دوزی آراسته شده و آیات قرآن کریم با نخ‌های زرین و سیمین بر روی آن نقش بسته‌است. ظرافت دوخت، جلوه‌های درخشان و شکوه بصری این اثر، آن را به یادگاری بی‌همتا از هنر اسلامی و فرهنگ دینی تبدیل کرده است.

پارچه ترمه قدیمی

این اثر نفیس یکی از نمونه‌های درخشان هنر پارچه‌بافی ایرانی است که در آن ظرافت، هماهنگی رنگ‌ها و زیبایی طرح‌های سنتی را در خود جای داده است. رنگ‌های گرم و چشم‌نواز، با نقش‌های ترنج که از نقوش پرتکرار و معنادار ایرانی است، حس وقار و اصالت را القا می‌کنند. این پارچه، فراتر از یک دست‌بافت تزئینی، نمادی از فرهنگ، تاریخ و روح هنری مردمان ایران‌زمین است. این پارچه با اندازه ۴۰ در ۳۰ سانتی‌متر بافته‌شده است.

اکنون در بنیاد امیرکبیر و مجموعه دکتر حسن حبیبی نمونه‌های ارزشمندی از پارچه‌های قدیمی و نایاب قلمکار، ترمه، ملیله و ابریشم‌دوزی وجود دارد که علاقه‌مندان و بازدیدکنندگان می‌توانند با مشاهده آن به سیر تغییرات و تحولات این پارچه‌ها پی ببرند.

پارچه های ایرانی

۴ اثر

پارچه های غیر ایرانی

۳ اثر