همزمان با تحصیل در سال دوم رشته حقوق، به تحصیل در رشته فلسفه نیز پرداخت، اما فلسفه را نیمهتمام رها کرد. در همان سال اول دانشگاه برای تمرین زبان عربی اقدام به ترجمه دو کتاب «آداب المتعلمین» و «منیه المرید فی آداب المفید و المستفید» که از کتابهای مهم اخلاقی هستند، کرد.
زندگینامه و ادوار حیات
زندهیاد دکتر حسن حبیبی (۱۳۱۵–۱۳۹۱ ش.) — دولتمرد دانشپژوه، حقوقدان و پاسدار میراث فرهنگی ایران
دکتر حسن حبیبی از چهرههای برجسته انقلاب اسلامی، حقوقدان، جامعهشناس و پاسدار میراث فرهنگی ایران بود. از کودکی در محله مولوی تهران تا تحصیل در دانشگاه تهران و ادامه تحصیل در فرانسه، از میزبانی امام خمینی (ره) در نوفللوشاتو تا تدوین پیشنویس قانون اساسی، از وزارت فرهنگ و دادگستری تا معاونت اول ریاستجمهوری، و از ریاست فرهنگستان زبان و ادب فارسی تا بنیانگذاری بنیاد ایرانشناسی و بنیاد فرهنگی امیرکبیر — زندگی او ترکیبی از علم، سیاست، حقوق و خدمت فرهنگی بود. این صفحه، وقایع، مسئولیتها و آثار علمی او را در قالب خط زمانی و فهرست آثار بازتاب میدهد.
دوران تولد و نوجوانی
۱۳۱۵–۱۳۳۴
از پیشینه خانوادگی و تولد در تهران تا تحصیلات ابتدایی، دبیرستان و آغاز فعالیتهای اجتماعی و سیاسی در دوران نوجوانی.
پیش از 1315
پیشینه خانوادگی پیش از ۱۳۱۵
اجداد دکتر حسن حبیبی اهل علم و مذهب بودند و در عین حال به فعالیتهای تجاری و پیشهوری اشتغال داشتند. پدر ایشان از طالب علوم دینی و دارای مرتبه اجتهاد بود. مادر ایشان از خویشان نزدیک پدر بود.
پیش از 1315
رویداد شاخص
تولد در تهران
دکتر حسن حبیبی در محلهی مولوی، در جنوب شهر تهران، دیده به جهان گشود. او فرزند ارشد یک خانوادهی متوسط بود و سه برادر و یک خواهر داشت.
۵ سالگی (۱۳۲۰)
آموزش اولیه
ایشان آموزشهای اولیه را از پنجسالگی نزد پدر آغاز کرد. پیش از ورود به مدرسه خواندن و نوشتن را آموخت و قرآنآموزی را آغاز کرد. از همان کودکی، اشعار شاعران بزرگ چون حافظ، سعدی، مولوی و فردوسی را در حافظه داشت.
۷ سالگی (۱۳۲۲)
فراگیری آموزشهای رسمی و حوزوی
کلاسهای اول و دوم ابتدایی را در یک سال به پایان رساند. علاوه بر دروس رسمی، دروسی از حوزه علمیه را نیز نزد پدر و دیگر مدرسان فرا میگرفت.
نوجوانی
اشتغال به کسبوکارهای فنی در نوجوانی
به توصیه خانواده، از همان دوران نوجوانی به فعالیت در مشاغل فنی و کسبوکارهای عملی روی آورد. با توجه به آشنایی پدر و مادرش با حرفهی جوراببافی، او نیز در ایام تابستان به این کار اشتغال داشت. این تجربه، زمینه آشنایی وی با محیط کار، روابط کاری و فرآیندهای مرتبط با تأمین نخ، رنگرزی کلافها، بافت جوراب و عرضه آن در بازار را فراهم کرد و بعدها در درک مسائل حقوقی و اجتماعی برای او بسیار راهگشا بود. افزون بر این، در دوران نوجوانی با حرفههای صحافی و رنگرزی نیز آشنایی پیدا کرد.
از ۱۳۲۹
آغاز فعالیتهای اجتماعی و سیاسی
ایشان فعالیتهای سیاسی خود را از سال ۱۳۲۹ شمسی آغاز کرد و در دوران نوجوانی، به جمع همراهان مرحوم دکتر مصدق پیوست.
۱۳۳۴
تحصیلات دبیرستان
دورهی دبیرستان را با موفقیت به پایان رساند و موفق به اخذ دیپلم ششم طبیعی شد و علاوه بر آن، دیپلم ششم ادبی را نیز اخذ کرد.
۱۳۳۴
دریافت مدرک دیپلم متوسطه
مدرک دیپلم متوسطه را دریافت کرد.
۱۳۳۴
نظام وظیفه
در قرعهکشی نظام وظیفه شرکت کرده و از خدمت سربازی معاف شد.
دانشگاه و آغاز مسیر حرفهای
۱۳۳۵–۱۳۴۳
ورود به دانشگاه تهران، تحصیل در حقوق، فعالیتهای دانشجویی، پایان تحصیل، کار در وزارت دارایی و پیوستن به مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی.
۱۳۳۵
ورود به دانشگاه
در آزمون ورودی دانشگاه در دو دانشکده حقوق و ادبیات (رشتههای فلسفه و ادبیات فارسی) شرکت کرد و قبول شد اما در نهایت در رشته حقوق وارد دانشگاه شد.
۱۳۳۶
آزمون مجدد دانشگاه
سال بعد مجدداً در امتحانات ورودی دانشکدهی ادبیات در رشتهی فلسفه و علوم تربیتی شرکت کرد و قبول شد.
۱۳۳۶-۱۳۳۹
تحصیل همزمان در دانشگاه
دوران دانشجویی
پیگیری مطالبات ملی — فعالیتهای دانشجویی
در دوران دانشجویی، در پیگیری مطالبات ملی فعال بود و بهعنوان یکی از نمایندگان دانشجویان ایران، در مناظره با نخستوزیر وقت، دکتر امینی، حضور یافت.
۱۳۳۹ خردادماه
پایان تحصیل
تحصیلات خود را در رشتهی قضایی دانشکدهی حقوق به پایان رساند.
۱۳۳۹
قبولی در آزمون دکتری حقوق
در امتحان ورودی دورهی دکتری حقوق در رشتهی قضایی قبول شد.
۱۳۳۹
انصراف از اخذ پروانه وکالت و استخدام در وزارت دارایی
در آن مقطع زمانی، برای اخذ پروانهی وکالت، داشتن حداقل ۲۵ سال سن الزامی بود، حال آنکه ایشان ۲۳ سال داشت. با وجود امکان افزایش سن از طریق تشریفات قانونی و شرکت در آزمون عمومی اخذ پروانه، از انجام این امر خودداری کرد و در آزمون ورودی وزارت دارایی در رشتهی کارشناسی بودجه شرکت نمود و قبول شد.
۱۳۳۹
دعوت مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی
از سوی مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه ادبیات برای دستیاری دانشگاه و تأسیس مرکز اسناد دعوت به کار شد.
۱۳۳۹
تغییر مسیر شغلی
شغل خود در وزارت دارایی را رها کرد و به مؤسسهی مطالعات و تحقیقات اجتماعی پیوست.
۱۳۴۲/۴۳-۱۳۳۹
فعالیتهای علمی و اجرایی
پایهگذاری مرکز مدارک و اسناد مؤسسه، تهیهی فهرست قوانین و مقالات اجتماعی، مدیریت انتشارات داخلی و خارجی، نظارت بر طرحهای تحقیقاتی، تدوین طرحهای پژوهشی برای سازمان برنامه، و تدریس در مؤسسه و در رشتهی علوم اجتماعی دانشگاه ادبیات را برعهده داشت.
اوایل دهه ۴۰
تغییر در گرایش علمی
رشتهی حقوق و فعالیت در مؤسسهی مطالعات و تحقیقات اجتماعی باعث شد تا در موضوع فرهنگ، جامعهشناسی حقوقی را به عنوان دغدغه علمی پی بگیرد.
۱۳۴۳-۱۳۴۲
فعالیتهای حقوقی
در مجلهی کانون وکلا مشارکت داشت و مقالاتی برای آن نگاشت.
عزیمت به فرانسه
۱۳۴۳–۱۳۵۷
تحصیل دکتری حقوق و جامعهشناسی در سوربن، فعالیت در انجمنهای اسلامی دانشجویان اروپا، حفاظت از آثار دکتر شریعتی و میزبانی امام خمینی (ره) در نوفللوشاتو.
۱۳۵۷-۱۳۴۳
عزیمت به فرانسه
ایشان برای تکمیل تحصیلات خود به فرانسه سفر کرد و در دانشگاه سوربن موفق به اخذ دکترای حقوق شد. رسالهی دکترای حقوق او با عنوان «امامت در حقوق شیعه» به بررسی مبانی نظری حقوق و فقه اسلامی در زمینهی حکومت اسلامی، ولایت امام معصوم و نقش فقها به عنوان نائب عام ایشان پرداخت. به گفتهی دکتر حبیبی، این رساله سهم بهسزایی در تدوین پیشنویس قانون اساسی برای او داشت. همچنین، وی موفق به اخذ دکترای جامعهشناسی شد؛ عنوان رسالهی دکترای جامعهشناسی او «جامعهی ایران بر اساس و از منظر رویهی قضایی» بود.
۱۳۵۷-۱۳۴۳
فعالیت در انجمنهای اسلامی و حفظ میراث فرهنگی
عضو فعال انجمنهای اسلامی دانشجویان اروپا (تا سال ۱۳۵۸) بود. مهمترین فعالیت فرهنگی ایشان، قبول مسئولیت انتشار و حفاظت از آثار دکتر علی شریعتی، بنا به وصیت خود او بود. شریعتی مدتی را در خانه ایشان در جنوب فرانسه گذراند.
۱۳۵۷ (مهرماه)
میزبانی امام خمینی (ره) در نوفللوشاتو
با هجرت امام خمینی به پاریس، دکتر حبیبی در حلقه نزدیکان و میزبانان ایشان قرار گرفت و در برنامهریزی سفر و اقامت نقش مؤثری ایفا کرد.
۱۳۵۷ (۱۲ بهمن)
بازگشت به ایران در پرواز انقلاب
دکتر حبیبی یکی از افراد معدودی بود که امام خمینی (ره) را در پرواز انقلاب از پاریس تا تهران همراهی کرد.
دوران مناصب اجرایی و مشورتی
۱۳۵۷–۱۳۹۱
از تدوین پیشنویس قانون اساسی و عضویت در شورای انقلاب تا وزارت فرهنگ، دادگستری، نمایندگی مجلس، شورای نگهبان و معاونت اول ریاستجمهوری.
۱۳۵۷
تدوین پیشنویس قانون اساسی
به دستور امام خمینی (ره)، ایشان اولین پیشنویس قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران را با استفاده از قوانین اساسی سایر کشورها تهیه کرد. این پیشنویس پس از اصلاحاتی توسط امام تأیید شد و با دیگر پیشنویسها در تهران بررسی شد.
۱۳۵۹-۱۳۵۷
عضویت در شورای انقلاب
دکتر حبیبی یکی از اعضای شورای انقلاب بود.
۱۳۵۸ (۱۶ آبان)
وزیر فرهنگ و آموزش عالی (اولین سمت)
ایشان در دولت موقت مهندس بازرگان و شورای انقلاب اسلامی، بهعنوان وزیر فرهنگ و آموزش عالی منصوب شد. در این سمت، عضو شورای عالی آموزش و پرورش نیز بود.
۱۳۵۹
عضو و سخنگوی ستاد انقلاب فرهنگی
به دستور امام خمینی (ره) به عضویت این ستاد درآمد و سخنگوی آن نیز بود.
۱۳۶۳-۱۳۵۹
نماینده مجلس شورای اسلامی و رئیس کمیسیون فرهنگ
دکتر حبیبی نماینده مردم تهران در دوره اول مجلس شورای اسلامی شد. وی رئیس کمیسیون فرهنگ، تعلیمات و تحقیقات مجلس اول بود.
۱۳۹۱-۱۳۶۳
عضو حقوقدان شورای انقلاب فرهنگی
دکتر حسن حبیبی از ابتدای تأسیس این نهاد تا پایان عمر عضو حقوقدان شورای انقلاب فرهنگی بود.
۲۴ مرداد ۱۳۶۳–۱۳۶۸
وزیر دادگستری
در دولت میرحسین موسوی وزیر دادگستری بود.
۱۳۶۳
عضو دیوان داوری بینالمللی (الهه)
حضور او در دیوان داوری بینالمللی الهه، در زمینههای حقوقی و فرهنگی، نشاندهنده اعتبار علمی و تخصصی او در عرصه جهانی است.
۱۳۶۸
عضو شورای بازنگری قانون اساسی
ایشان به عضویت هیئترئیسهی این شورا منصوب شد.
۱۳۸۰-۱۳۶۸
عضو حقوقدان شورای نگهبان
سه دورهی متوالی عضو شورای نگهبان بود و در سال ۱۳۶۸ با اکثریت مطلق آرای نمایندگان انتخاب شد.
۱۳۸۰-۱۳۶۸
معاون اول رئیسجمهور
ایشان نخستین معاون اول رئیسجمهور در دولتهای هاشمی رفسنجانی و سید محمد خاتمی بود.
۱۳۷۰–۱۳۹۱
عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام و دبیر مجمع
تا پایان عمر (تا سال ۱۳۹۱) عضو حقیقی مجمع تشخیص مصلحت نظام باقی ماند. همچنین در سال ۱۳۷۶ به عنوان نخستین دبیر مجمع انتخاب شد.
تا ۱۳۹۱
مشاوره فرهنگی در نهادهای دولتی
در سالهای اخیر، دکتر حبیبی نقش مشورتی برجستهای در سیاستگذاریهای فرهنگی در سطوح عالی اجرایی کشور ایفا کرد و حتی بدون تصدی پست اجرایی جدید، تأثیر قابل توجه خود بر جهتگیریهای فرهنگی را حفظ نمود.
دوران خدمات فرهنگی
دهههای ۱۳۶۰–۱۳۸۰
حمایت از میراث فرهنگی، زبان فارسی، هنرهای مردمی، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، بنیاد ایرانشناسی، بنیاد فرهنگی امیرکبیر و احیای بناهای تاریخی.
دهه ۱۳۶۰–۱۳۸۰
ارتباط و حمایت از نقش کتابخانه ملی ایران
در تقویت مأموریت کتابخانهی ملی بهعنوان حافظهی فرهنگی کشور نقش مؤثری ایفا کرد و در جمعآوری، سازماندهی و حفظ اسناد فرهنگی ملی سهم بهسزایی داشت.
دهه ۱۳۶۰–۱۳۷۰
حمایت از هنرهای مردمی و سنتی (نقاشی قهوهخانهای)
ایشان نقش حمایتی فرهنگی از ارزش هنرهای سنتی ایران مانند نقاشی قهوهخانهای داشت. دیدار با هنرمندان و احترام به هنر مردمی از ویژگیهای فرهنگی او بود. از دکتر حبیبی به عنوان احیاکننده نقاشی قهوهخانهای یاد میشود.
دهه ۱۳۶۰–۱۳۷۰
روابط فرهنگی با نشریه «گلآقا» و طنز فرهنگی
دکتر حبیبی با طنزپردازان برجسته، بهویژه کیومرث صابری (گلآقا)، تعامل فرهنگی گستردهای داشت و از نشر طنز فاخر حمایت میکرد. این همراهی و پشتیبانی نقش مهمی در دیدهشدن و تقویت طنز در فرهنگ عمومی ایفا نمود.
۱۳۶۶
عضو کمیسیون ملی یونسکو (ایران)
حضور او در کمیسیون ملی یونسکو نشاندهنده مشارکت فرهنگی و علمی در سطح بینالمللی و تعامل فرهنگ ایران با سازمانهای جهانی بود.
۱۳۶۹
عضویت در فرهنگستان زبان و ادب فارسی
ایشان بهعنوان عضو پیوستهی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، عالیترین نهاد رسمی زبان و ادبیات کشور، پذیرفته شد و بدین ترتیب نقشی علمی، پایدار و مؤثر در سیاستگذاریهای زبانشناسی ایفا کرد.
اواخر دهه ۱۳۶۰–دهه ۱۳۷۰
راهاندازی و تثبیت شورای واژهگزینی
با پیگیری او، شورای تخصصی واژهگزینی در فرهنگستان زبان و ادب فارسی شکل گرفت. این شورا از مهمترین نهادهای زبان فارسی و جایگزینی واژگان بیگانه در دهههای اخیر است.
۱۳۷۰–۱۳۷۴
نخستین دوره ریاست فرهنگستان زبان و ادب فارسی
از اقدامات وی در دورهی نخست ریاست فرهنگستان زبان و ادب فارسی میتوان به راهاندازی ساختار کامل این نهاد، انتخاب اعضا، تشکیل کمیسیونها، تدوین سیاست واژهگزینی، ایجاد بخشهای پژوهشی و طراحی برنامههای بلندمدت برای حفظ و توسعهی زبان فارسی اشاره کرد.
دهه ۱۳۷۰
مرمت و بازسازی کاخ مرمر
ایشان پیگیری مرمت بخشهای تخریبشدهی این بنای تاریخی را برعهده داشت، عناصر معماری اصلی آن را احیا کرد و با همکاری سازمان میراث فرهنگی و بنیاد مستضعفان، این ساختمان را از حالت اداری به موزهعمومی تبدیل نمود.
دهه ۱۳۷۰
احیای باغ نگارستان (دانشگاه تهران)
با اهتمام و فرهنگدوستی او، باغ تاریخی نگارستان، خاستگاه آموزش عالی دانشگاه تهران، حفظ و احیا شد و از تعرض غیرفرهنگی نجات یافت. این باغ کارکرد آموزشی و فرهنگی خود را بازیافت.
دهه ۱۳۷۰–۱۳۸۰
مرمت خانههای تاریخی در شهرهای یزد، شیراز، تهران
با پیگیری او، خانههای تاریخی ارزشمند در نقاط مختلف کشور مورد مرمت و حفاظت قرار گرفتند تا بخشهایی از میراث فرهنگی زنده بماند.
دهه ۱۳۷۰–۱۳۸۰
بازگرداندن نسخههای خطی ارزشمند به کشور
ایشان پیگیری انتقال آثار ارزشمند، از جمله شاهنامهی طهماسبی و سایر نسخههای تاریخی، به گنجینههای ملی ایران را برعهده داشت.
دهه ۱۳۷۰–۱۳۸۰
ایجاد و توسعه منابع کتابخانهای در فرهنگستان زبان و ادب فارسی
کتابخانهی تخصصی زبان و ادب فارسی را راهاندازی کرد تا از پژوهشهای زبانشناسی، ادبیات و تاریخ زبان حمایت شود، منابع مرجع نایاب فراهم گردد و خدمات پژوهشی گستردهای در اختیار محققان قرار گیرد.
۱۳۷۶
دریافت نشان استقلال
«نشان عالی استقلال»، بهعنوان یکی از عالیترین نشانهای دولتی جمهوری اسلامی ایران، در تقدیر از خدمات برجسته و شایستهی دکتر حبیبی در مقام معاون اول رئیسجمهور و نقش مؤثر ایشان در ادارهی امور کشور، از سوی رئیسجمهور وقت، آیتالله هاشمی رفسنجانی، به وی اعطا شد.
۱۳۷۶
دریافت دکتری افتخاری جامعهشناسی دانشگاه تهران
دانشگاه تهران به پاس خدمات علمی و فرهنگی حسن حبیبی، معاون اول رئیسجمهوری اسلامی ایران، دکترای افتخاری به وی اعطا کرد. این اقدام با هدف تجلیل از اقدامات و فعالیتهای علمی و فرهنگی حبیبی که بیش از سه دهه تأثیری غیرقابل انکار بر ارتقای علم و فرهنگ کشور داشت، انجام شد.
۱۳۷۶–۱۳۹۱
تأسیس و ریاست بنیاد ایرانشناسی
نهادی علمیـفرهنگی را با هدف پژوهش، حفظ و ترویج فرهنگ، زبان، تاریخ، تمدن و معماری ایران بنیانگذاری کرد. ایشان بنیانگذار و نخستین رئیس این مرکز تا پایان عمر بود و آن را به یکی از بزرگترین مراکز ایرانشناسی تبدیل کرد. ساختمان بنیاد ایرانشناسی یکی از معدود بناهای معاصر ایران است که کاملاً منطبق بر معماری ایرانی اسلامی ساختهشده و ثبت میراث فرهنگی شده است.
۱۳۷۶
تأسیس بنیاد فرهنگی امیرکبیر
این بنیاد فرهنگی ـ غیرانتفاعی را تأسیس کرد و آثار، اسناد، کتابها و هدایا را برای استفادهی عمومی گردآوری نمود. بخشی از این مجموعهها به موزهبنیاد تبدیل شد و بدین ترتیب، بخشی از میراث فرهنگی ماندگار کشور در معرض دید عموم قرار گرفت.
دهه ۱۳۷۰–۱۳۸۰
گسترش شاخهها و فعالیتهای بنیاد ایرانشناسی
از جمله دستاوردهای ایشان در بنیاد ایرانشناسی میتوان به توسعهی شعب استانی، افزایش انتشار آثار تخصصی در زمینهی فرهنگ و تاریخ ایران، و ایجاد بزرگترین کتابخانهی تخصصی ایرانشناسی در کشور اشاره کرد.
۱۳۸۲
تأسیس رشته ایرانشناسی
ایشان رشتهی تحصیلی ایرانشناسی در مقطع کارشناسی ارشد را با همکاری دانشگاه شهید بهشتی در این بنیاد تأسیس کرد.
۱۳۸۳
چهره ماندگار علمی کشور
ایشان در سال ۱۳۸۳ بهعنوان چهره ماندگار علمی کشور معرفی شد. این عنوان نشانهی نقش برجستهی علمی و فرهنگی اوست.
۱۳۸۳–۱۳۸۷
دومین دوره ریاست فرهنگستان زبان و ادب فارسی
از اقدامات وی در دورهی دوم ریاست فرهنگستان میتوان به تثبیت و تعمیق پژوهشها، گسترش کتابخانهی تخصصی و منابع مرجع، و گسترش دامنهی فعالیتهای فرهنگستان در سطح ملی اشاره کرد.
۱۳۸۴
دریافت نشان دانش
این نشان، به پاس ارائهی تألیفات و آثار ارزشمند علمی و نیز تلاشها و خدمات صادقانهی دکتر حسن حبیبی در جهت ارتقای سطح علمی دانشپژوهان از طریق تدریس در دانشگاههای کشور، توسط رئیسجمهور وقت، سید محمد خاتمی، اهدا شد.
درگذشت و یادبود
۱۳۹۱–۱۳۹۳
درگذشت دکتر حبیبی در ۱۲ بهمن ۱۳۹۱، تشییع و خاکسپاری در حرم امام خمینی (ره) و تقدیر پس از درگذشت.
۱۳۹۱ (۱۲ بهمن)
درگذشت
ایشان در ساعت ۱ بامداد روز پنجشنبه ۱۲ بهمن ۱۳۹۱ (همزمان با سالروز بازگشتش به ایران) در سن ۷۶ سالگی پس از یک دوره کسالت طولانی درگذشت. حضرت آیتالله خامنهای در پیامی، ایشان را «یار دیرین انقلاب و دانشمند متعهد» نامیدند و تأکید کردند که بیماری جانکاه و طولانی ایشان صبر و تسلیم و توکل او را بر فهرست مزایای شخصیتی وی افزود.
۱۳۹۱ (۱۳ بهمن)
خاکسپاری در آرامگاه حضرت امام خمینی (ره)
پیکر ایشان پس از تشییع از مقابل بنیاد ایرانشناسی، در حرم امام خمینی (ره) به خاک سپرده شد. سیدحسن خمینی بر پیکر ایشان نماز خواند. بر روی سنگ مزار ایشان، نام پدر و مادرش (باقر و فاطمه) حک شده است.
۱۳۹۳
نشان افتخار جهادگر عرصه فرهنگ و هنر (پس از فوت)
تقدیر رسمی از خدمات بیوقفهی دکتر حبیبی از طرف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در عرصههای متنوع فرهنگ، زبان و میراث کشور انجام شد.
آثار دکتر حسن حبیبی
آداب المتعلمین
منسوب به خواجه نصیر طوسی، ترجمه حسن حبیبی
سال اول دانشگاه (۱۳۳۵ ش.)
این اثر به منظور تمرین زبان عربی در نخستین سال ورود به دانشگاه تهران ترجمه شد.
منیه المرید فی آداب المفید و المستفید
فقیه شهید ثانی، ترجمه حسن حبیبی
سال اول دانشگاه (۱۳۳۵ ش.)
این کتاب نیز به عنوان تمرین زبان عربی در سال اول دانشگاه ترجمه شد.
المنقذ من الضلال
امام محمد غزالی، ترجمه حسن حبیبی
ایام جوانی
ترجمۀ بخشی از این اثر توسط ایشان در ایام جوانی انجام شد.
درآمدی به جامعهشناسی حقوقی
ژرژ گورویچ، ترجمه حسن حبیبی
مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی، تهران
۱۳۵۲
دیالکتیک و روششناسی
فیلیپ باسرمن، ترجمه حسن حبیبی
شرکت سهامی انتشار، تهران
۱۳۵۲
یادی از یار و دیار
حسن حبیبی
احیا، تهران
۱۳۵۵
افضل الجهاد (برتری پیکر)
عمار اوزگان، ترجمه حسن حبیبی
مؤسسه نشر جهاد، تهران
۱۳۵۶
اسلام و مسلمانان در روسیه
هلن کارر دانکاس، با مقدمه و ترجمه حسن حبیبی
شرکت انتشارات قلم، تهران
۱۳۵۷
عهدین، قرآن و علم
موریس بوکای، ترجمه حسن حبیبی
حسینیه ارشاد، تهران
۱۳۵۷
دو سرچشمه اخلاق و دین
هانری برگسن، ترجمۀ حسن حبیبی
شرکت انتشار، تهران
۱۳۵۸
اخلاق نظری و علم آداب
ژرژ گورویچ، ترجمه حسن حبیبی
شرکت انتشارات قلم، تهران
۱۳۵۸
جبرهای اجتماعی و اختیار آزادی انسانی، گامی فراپیش در پهنه مطالعه جامعهشناختی تکاپوها و پیشرویهای آزادی
ژرژ گورویچ، ترجمه حسن حبیبی
پیام انتشار، تهران
۱۳۵۸
هنر جنگ
سون تزو، ترجمه حسن حبیبی
شرکت انتشارات قلم، تهران
۱۳۵۹
تقسیم کار اجتماعی
امیل دورکیم، ترجمه حسن حبیبی
شرکت انتشارات قلم، تهران
۱۳۵۹
انقلاب اداری و نقش انجمنهای اسلامی
سخنرانی حسن حبیبی در نخستین جلسه سمینار
وزارت فرهنگ و آموزش عالی، تهران
۱۳۵۹
دیالکتیک یا سیر جدالی و جامعهشناسی
ژول النیو، ترجمه حسن حبیبی
تهران، شرکت سهامی انتشار، تهران
۱۳۶۰
جامعه، فرهنگ، سیاست
حسن حبیبی
امیرکبیر، تهران
۱۳۶۳
در آیینه حقوق، مناظری از حقوق بینالملل، حقوق تطبیقی و جامعهشناسی
نوشته و ترجمه حسن حبیبی
کیهان، تهران
۱۳۶۷
اسلام و بحران عصر ما
روژه دوپاسکیه، ترجمه و تحریر حسن حبیبی
اطلاعات، تهران
۱۳۷۱
منطق حقوقی و انفورماتیک حقوقی
نوشته و ترجمه حسن حبیبی
اطلاعات، تهران
۱۳۷۳
در جستجوی ریشهها
حسن حبیبی
اطلاعات، تهران
۱۳۷۳
حسب حال یک دانشجوی کهنسال
حسن حبیبی
دانشگاه تهران، تهران
۱۳۷۶
یک حرف از هزاران، درباره برخی از مسائل فرهنگی و هنری و تمدنی با بهرهگیری از مفاهیم جامعهشناسی آثار تمدنی
حسن حبیبی
اطلاعات، تهران، ۲ ج
۱۳۷۷
حقوق بینالملل عمومی
نگوین کک دین، پاتریک دیه و آلن پله، ترجمه، مقدمه و پیوستها از حسن حبیبی
اطلاعات، تهران، ۲ ج
۱۳۷۳
بحثی در سیاست علمی کشور و جایگاه فرهنگستانها به ویژه فرهنگستان زبان و ادب فارسی
حسن حبیبی
فرهنگستان زبان و ادب فارسی، تهران
۱۳۸۵
یک گام فراتر در برخی حوزههای سیاست علمی کشور
حسن حبیبی
اطلاعات، تهران
۱۳۸۵
جامعهشناسی حقوقی
حسن حبیبی
اطلاعات، تهران
۱۳۸۷
جشننامه استاد دکتر محمد خوانساری
به کوشش فرهنگستان زبان و ادب فارسی، زیر نظر حسن حبیبی
تهران، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، تهران
۱۳۸۴
خلیج فارس در نگاه ایرانیان
زیر نظر حسن حبیبی
بنیاد ایرانشناسی، تهران
۱۳۸۶
جشننامه استاد دکتر محمدعلی موحد
به کوشش فرهنگستان زبان و ادب فارسی، زیر نظر حسن حبیبی
فرهنگستان زبان و ادب فارسی، گروه نشر آثار، تهران
۱۳۸۶
جشننامه استاد اسماعیل سعادت
زیر نظر حسن حبیبی
فرهنگستان زبان و ادب فارسی، تهران
۱۳۸۷
مسئولیت متصدی حمل و نقل زمینی
حسن حبیبی
کانون وکلا، شماره ۸۷ (آذر و دی ۱۳۴۲)، ۱۷۹–۱۵۹
۱۳۴۲
حالت اضطرار (تعریف، مبنای حقوقی، شرائط)
حسن حبیبی
کانون وکلا، شماره ۸۹ (فروردین و اردیبهشت ۱۳۴۳)، ۷۶–۶۹
۱۳۴۳
سخنی درباره وظایف مرکز نشر دانشگاهی
حسن حبیبی
نشر دانش، شماره ۵ و ۶ (مرداد و آبان ۱۳۶۰)، ۲–۴
۱۳۶۰
آفرینش هنری و تجربه خالق
حسن حبیبی
فصلنامه هنر، شمارۀ ۴ (پاییز ۱۳۶۲)، ۴۹–۴۰
۱۳۶۲
هنر اسلامی، یادداشتهایی درباره هنر
حسن حبیبی
فصلنامه هنر، شماره ۳ (بهار ۱۳۶۲)، ۴۱–۳۸
۱۳۶۲
ضرورتها، اهداف و مشکلات مدرسه تربیت مدرس ([مصاحبه] به مناسبت بازگشایی دانشگاهها و مراکز آموزش عالی کشور)
حسن حبیبی
جهاد، شماره ۵۸ (آبان ۱۳۶۲)، ۵۹–۵۴
۱۳۶۲
فرهنگ مردم فصلی از جامعهشناسی، حقوقی، فولکلور حقوقی
ژاک شواله، ترجمه حسن حبیبی
کیهان فرهنگی، شماره ۱ (فروردین ۱۳۶۳)، ۱۹–۲۲
۱۳۶۳
فرهنگ مردم فصلی از جامعهشناسی حقوقی، فولکلور حقوقی
حسن حبیبی
فصلنامه هنر، شماره ۷ (زمستان ۱۳۶۳)، ۲۶۲–۲۷۹
۱۳۶۴
نگاهی به استعمار و وجوه اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و تمدنی آن
حسن حبیبی
کیهان فرهنگی، شماره ۵ (مرداد ۱۳۶۳)، ۲۲–۲۵
۱۳۶۳
راز آفرینش هنری
ژاک شواله، ترجمه حسن حبیبی
کیهان فرهنگی، شماره ۱ (فروردین ۱۳۶۳)، ۱۹–۲۲
۱۳۶۳
مبانی تعریف، تحقیقات حقوقی
حسن حبیبی
حق (فصلنامه مطالعات حقوقی و قضائی)، شماره ۳ (پاییز ۱۳۶۴)، ۶۰–۵۲
۱۳۶۴
کلیاتی درباره چکده مدارک و اسناد یا منابع حقوقی
حسن حبیبی
حق (فصلنامۀ مطالعات حقوقی و قضائی)، شماره ۳ (پاییز ۱۳۶۴)، ۱۶۵–۱۴۶
۱۳۶۴